lek. wet. Jakub Sadłowski
Witaminy to duża grupa związków chemicznych o bardzo zróżnicowanej budowie, regulujących większość procesów zachodzących w organizmie. W przypadku świnek morskich jedną z najważniejszych jest witamina C, czyli kwas askorbinowy.

Większość ssaków potrafi samodzielnie syntetyzować omawianą witaminę w przebiegu złożonych procesów metabolicznych -  świnki morskie, ludzie oraz nietoperze stanowią wyjątek. Na skutek mutacji utraciły one enzym oksydazę L-gulonolaktonową przekształcający L-gulonolakton w kwas askorbinowy.  Witamina C musi więc być przyjmowana z pokarmem. Świnki morskiej gwałtowniej niż ludzie i nietoperze reagują na jej niedobór.

Kwas askorbinowy po dostaniu się wraz z karmą wchłania się w jelitach, a następnie jest dystrybuowany do narządów wewnętrznych, tj. wątroby, mózgu, grasicy, trzustki. Przekracza barierę krew-mózg, stymulując syntezę neuroprzekaźników i chroniąc komórki nerwowe przed wolnymi rodnikami. Nadmiar usuwany jest przez nerki.

Witamina C jest jednym z najważniejszym antyoksydantów w organizmie. Chroni komórki przed działaniem wolnych rodników, pełniąc rolę swoistego „wymiatacza”. Przekształca je w związki mniej toksyczne lub nietoksyczne. Wpływa również na metabolizm tłuszczy w organizmie, obniżając poziom cholesterolu. Bierze udział w syntezie hormonów kory nadnerczy i uczestniczy w regeneracji witaminy E. Dodatkowo obniża ciśnienie krwi i ma właściwości przeciwnowotworowe. Kwas askorbinowy wypływa na układ immunologiczny, aktywując komórki odpornościowe oraz stymulując ich migrację.

Hipowitaminoza (niedobór) C powoduje u świnek morskich szkorbut. Młodsze zwierzęta są bardziej narażone na chorobę w klinicznej postaci. Czasami chorują świnki już w 2 tygodnie po urodzeniu – matka z deficytami witaminowymi nie jest w stanie przekazać płodom odpowiednich ich poziomu. Pierwszym, zauważalnym objawem szkorbutu jest pociemnienie siekaczy zarówno szczęki, jak i żuchwy. U zdrowej świnki powinny być perłowo białe, w przypadku szkorbutu przybierają barwę od żółtej do brązowej. Świnki tracą apetyt lub/i nie są w stanie przyjąć pokarmu. Zmniejsza się spójność naczyń krwionośnych, szczególnych naczynek włosowatych i w efekcie obserwujemy krwawienia z dziąseł, krwawienia podskórne i wylewy krwawe w mięśniach . Sprawia to świnkom ból. Stają się osowiałe, czasami mają biegunki. Nieodzowny wpływ witamina C ma również na syntezę włókien tkanki łącznej. Jej niedobór skutkuje  zaburzeniami budowy kolagenu typu IV, lamininy i elastyny. Utrudnione i opóźnione jest gojenie ran, a kości, w skład których wchodzi kolagen, nie rozwijają się prawidłowo. Więzadła zębowo-zębodołowe są coraz słabsze, obserwujemy rozchwianie i wypadanie zębów. Stawy obrzękają i świnki mają problemy z poruszaniem się.Czasami świnki morskie chorują na szkorbut mimo odpowiedniego poziomu witaminy C w ich diecie. Dzieje się tak w przypadku chorób, w przebiegu których świnki nie mogą przyjąć pokarmu lub występują zaburzenia w wchłanianiu kwasu askorbinowego w jelitach.

Diagnozowanie niedoborów wit. C opiera się na szczegółowym wywiadzie dotyczącym żywienia i suplementacji, badaniu klinicznym, ewentualnie pośmiertne sekcji. Im wcześniej zareagujemy i rozpoczniemy leczenie, tym rokowanie jest lepsze.

W przypadku szkorbutu najważniejsze jest zapobieganie. Dzienne zapotrzebowanie świnek morskich na kwas askorbinowy to 10-20 mg/kg, a gdy są ciężarne 30 mg/kg. Mimo, że część karm komercyjnych zawiera duże dodatki witaminy C ( szczególnie Science Selective) to szybko ulega one inaktywacji w kontakcie w powietrzem i światłem. Podobnie podawaniu kwasu askorbinowego w poidle nie wchodzi w grę, gdyż wchodzi on w reakcje utleniania - redukcji z elementami metalowi oraz ulega wpływowi tych samych czynników co karma. Warto zaopatrzyć się w aptece w  krople dla dzieci z witaminą C np. Juvit C, Cebion, Ascorgem lub inne (ważne by zawierały tylko witaminę C) i podawać codziennie do jamy ustnej strzykawką ok. 0,5 ml na świnkę. Jest to ilość przewyższająca co prawda zapotrzebowanie, ale musimy brać pod uwagę, że część może nie zostać połknięta. Codzienne manipulacje przy  śwince morskiej witamin, dodatkowo przyspieszą proces oswajania. Ważne jest podawanie w okresie wegetacyjnym jak największej ilości roślin polnych, łąkowych oraz warzyw, które mają wysoki poziom kwasu askorbinowego. Należą do nich płatki dzikiej róży, liście czarnej porzeczki, natka pietruszki, czerwona papryka, rzeżucha łąkowa czy koniczyna czerwona i biała.

Jeśli objawy są wyraźne należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza weterynarii, niezbędne jest podanie uderzeniowych dawek witaminy C.

Literatura:

  • Paula Anna Gawryszewska: Witamina C: metabolizm, znaczenie fizjologiczne i zastosowanie w terapii, 2009.
  • Katherine E. Ouesenberry, James W. Carpenter: Ferrets, Rabbit and Rodents, Clinical Medicine and surgery, 3th edition, 2012.
  • Gabrish Karl: Praktyka kliniczna. Zwierzęta Egzotyczne, 2009.
  • V.C.G. Richardson: Choroby świnek morskich, 2004.
  • Anna Meredith, Sharon Redrobe: BSAVA Manual of Egzotic Pets 4th Edition, 2002.
  • http://petmd.com/exotic/
  • http://drsfostersmith.com/